یک مطالعهٔ کیفی تازه برای نخستین بار دیدگاه افراد مبتلا به اختلالات طیف اسکیزوفرنی را دربارهٔ همراه گفتوگویی هوش مصنوعی در مراقبت بررسی کرده است. شرکتکنندگان امکان حمایت بین ویزیتها را ارزشمند میدانستند، اما دربارهٔ اعتماد، حریم خصوصی و احتمال تشدید بدگمانی نگرانی جدی داشتند.
این مقاله ۹ سپتامبر ۲۰۲۶ در Psychological Medicine منتشر شد. پژوهشگران در یک مرکز دانشگاهی نیویورک ۱۲ گروه متمرکز برگزار کردند: ۱۷ بیمار با وضعیت روانپزشکی پایدار، هفت مراقب و چهار متخصص سلامت روان. موضوع گفتوگو یک همراه فرضی و سازگار با قواعد حریم خصوصی بود، نه محصولی که شرکتکنندگان در زندگی واقعی آزموده باشند.
تحلیل مضمون پنج محور اصلی را نشان داد. نخست، برخی بیماران و مراقبان هوش مصنوعی را منبعی همیشهدردسترس برای فاصلهٔ میان ویزیتها میدیدند. دوم، نقش دقیق ابزار برای بیشتر افراد مبهم بود: همراه، وسیلهای عملی یا بخشی از سامانهٔ مراقبت؟
اعتماد مهمترین مانع بود. بیماران دربارهٔ ذخیره و افشای اطلاعات شخصی نگرانی داشتند. مراقبان و درمانگران نیز گفتند حضور دائمی ابزار یا پاسخهای نامناسب ممکن است با بدگمانی یا تفسیرهای هذیانی تداخل پیدا کند. این نگرانی در مطالعه بهعنوان احتمال و دیدگاه شرکتکنندگان ثبت شده است، نه آسیب اثباتشدهٔ یک سامانهٔ مشخص.
در یک نکته، هر سه گروه همنظر بودند: ابزار گفتوگویی هوش مصنوعی باید مکمل مراقبت انسانی باشد، نه جایگزین روانپزشک یا درمانگر. کاربردهای کمخطرتر مانند یادآوری، برنامهریزی، آموزش روانی و نوشتن روزانه پذیرفتنیتر ارزیابی شدند. برای نقشهای پیچیدهتر یا مداخله در بحران، احتیاط بسیار بیشتری وجود داشت.
این مطالعه کوچک و اکتشافی است. همهٔ شرکتکنندگان از یک مرکز و انگلیسیزبان بودند و ممکن است افراد علاقهمند به فناوری بیشتر جذب پژوهش شده باشند. گفتوگوی گروهی نیز میتواند پاسخها را تحت تأثیر قرار دهد. بنابراین یافتهها را نمیتوان نظر همهٔ افراد مبتلا به اسکیزوفرنی دانست؛ پژوهش همچنین اثربخشی یا ایمنی یک چتبات واقعی را نسنجیده است.
با وجود این محدودیتها، یافتهها یک نکتهٔ طراحی روشن دارند: ساخت ابزار برای گروههای آسیبپذیر بدون مشارکت خود بیماران، مراقبان و درمانگران کافی نیست. مرز نقش سامانه، شیوهٔ استفاده از دادهها، نظارت انسانی و پاسخ در موقعیتهای حساس باید پیش از ورود به مراقبت روشن باشد.
منبع: Gonzalez Chong R و همکاران. Stakeholder perspectives on artificial intelligence in schizophrenia care. Psychological Medicine، ۲۰۲۶. متن کامل مقاله؛ DOI: 10.1017/S0033291726105728.
