واقعیت مجازی با «مکان امن» ساخته‌ی هوش مصنوعی، از تصویرسازی ذهنی ساده بهتر نبود

تمرین «مکان امن» یکی از ساده‌ترین راهبردهای آرام‌سازی برای مقابله با استرس است. این کارآزمایی تصادفی کنترل‌شده بررسی کرد که آیا اجرای این تمرین در یک محیط واقعیت مجازی (VR) که به‌طور اختصاصی برای هر فرد با هوش مصنوعی ساخته می‌شود، اثر آرام‌بخشی را نسبت به تصویرسازی ذهنی سنتی (با چشمان بسته) تقویت می‌کند یا صرفاً شکل جایگزینی از ارائه‌ی همان تمرین است.

یافته‌های کلیدی

• ۶۰ بزرگسال به‌صورت تصادفی به دو گروه تقسیم شدند: آرام‌سازی در «مکان امن» ساخته‌ی هوش مصنوعی در واقعیت مجازی، در برابر تصویرسازی ذهنی همان مکان با چشمان بسته.
• یک دوره‌ی آرام‌سازی ۳ دقیقه‌ای در هر دو گروه سطح آرامش خودگزارش‌شده را افزایش داد، اما تفاوت معناداری میان دو گروه دیده نشد.
• در پیگیری آنلاین ۵ روزه نیز نه در میزان آرامش و نه در دفعات استفاده از «مکان امن» در زندگی روزمره تفاوت معناداری بین دو گروه وجود نداشت.
• زنده‌بودن تصویر ذهنی (imagery vividness) در هر دو گروه با آرامش پس از مداخله رابطه‌ی مثبت داشت.
• رضایت از «مکان امن» ساخته‌ی هوش مصنوعی و حس حضور در محیط مجازی، پیش‌بینی‌کننده‌ی نتایج نبودند.

محدودیت‌ها و نکات احتیاطی

• حجم نمونه کوچک بود (۶۰ نفر) و مداخله در یک جلسه‌ی آزمایشگاهی واحد انجام شد.
• دوره‌ی پیگیری کوتاه (۵ روز) و همه‌ی سنجه‌ها خودگزارشی بودند.
• شرکت‌کنندگان جمعیت عمومی بودند، نه یک جمعیت بالینی؛ بنابراین تعمیم یافته‌ها به بیماران محدود است.
• پیامد مورد بررسی (آرامش کوتاه‌مدت پس از القای استرس) دامنه‌ی باریکی دارد و اثر بلندمدت درمانی سنجیده نشده است.

چرا مهم است

این نتیجه‌ی «تفاوت‌نداشتن» با صداقت نشان می‌دهد که افزودن واقعیت مجازی و هوش مصنوعی به یک تمرین آرام‌سازی، لزوماً آن را اثربخش‌تر نمی‌کند؛ واقعیت مجازی می‌تواند یک شیوه‌ی ارائه‌ی جایگزین و در دسترس باشد، اما در این مطالعه برتری‌ای بر تصویرسازی ذهنی ساده و کم‌هزینه نداشت. این یافته در برابر هیجان‌زدگی نسبت به فناوری‌های نوظهور، به سنجش دقیق هزینه‌فایده در طراحی مداخلات دیجیتال یادآوری می‌کند.