AI در سلامت روان؛ نه آینده، همین الان

⏱ زمان مطالعه: ۷ تا ۸ دقیقه

تا اینجا دو ابزار را از نزدیک دیدیم — Wysa و Woebot. یکی از سمت کاربر آمد، یکی از سمت آزمایشگاه. یکی هنوز فعال است، یکی اپ عمومی‌اش را بست.

اما این‌ها فقط نوک کوه یخ بودند. قبل از ورود به بحث‌های بزرگ‌تر — مثل جایگزینی درمانگر، اخلاق AI، یا همدلی ماشین — باید یک سؤال مقدماتی جواب داده شود: این پدیده واقعاً چقدر بزرگ است؟ سه دسته داده، این تصویر را روشن می‌کنند.

چند نفر همین الان از AI برای سلامت روان استفاده می‌کنند؟

اعداد بزرگ‌تر از چیزی هستند که بیشتر متخصصان تصور می‌کنند.

در حوزه‌ی ابزارهای اختصاصی سلامت روان، Wysa به‌تنهایی بیش از ۶.۵ میلیون کاربر در ۹۵ کشور دارد و Woebot در طول عمرش حدود ۱.۵ میلیون نفر را مخاطب قرار داد. اما این‌ها فقط ابزارهای تخصصی‌اند. داستان بزرگ‌تر در جای دیگری در حال رخ دادن است — چت‌بات‌های عمومی مثل ChatGPT ^۱.

منبع: پیمایش‌های RAND (۲۰۲۵) و NAMI/Ipsos (۲۰۲۵) — نقل‌شده در AJMC و Bipartisan Policy Center

بازار جهانی AI در سلامت روان

پشت این اعداد استفاده، یک جریان سرمایه‌گذاری جدی قرار دارد.

طبق گزارش Grand View Research (۲۰۲۵)، ارزش بازار جهانی هوش مصنوعی در سلامت روان در سال ۲۰۲۵ حدود ۱.۷۱ میلیارد دلار تخمین زده می‌شود و پیش‌بینی می‌شود تا ۲۰۳۰ به ۵.۰۸ میلیارد دلار برسد، با نرخ رشد مرکب سالانه ۲۴.۱ درصد ^۴. برخی تحلیلگران دیگر، مثل Towards Healthcare (شعبه‌ی Precedence Research)، این عدد را برای سال ۲۰۳۴ به ۱۱.۸۴ میلیارد دلار تخمین می‌زنند ^۵.

این ارقام به‌تنهایی ممکن است انتزاعی به‌نظر برسند. اما یک مقایسه آن‌ها را ملموس می‌کند: طبق داده‌های سازمان جهانی بهداشت، بودجه‌ی سالانه‌ی کل سلامت روان بسیاری از کشورهای در حال توسعه از این ارقام کمتر است. یعنی سرمایه‌ای که شرکت‌های فناوری وارد AI سلامت روان کرده‌اند، از کل بودجه‌ی دولتی سلامت روان ده‌ها کشور بیشتر است.

برای مخاطب متخصص، پیام این ارقام ساده است: وقتی سرمایه‌گذاری در این حجم وارد یک حوزه می‌شود، «ابزارها» دیگر «انتخابی» نخواهند ماند — به بخشی از اکوسیستم مراقبت تبدیل می‌شوند، خواه متخصصان آن‌ها را بپذیرند خواه نه.

رشد پژوهش‌های علمی

اما آیا فقط بازار رشد کرده، یا جامعه‌ی علمی هم این حوزه را جدی گرفته است؟

پاسخ در داده‌های PubMed روشن است. یک بررسی سیستماتیک سالانه از جستجوهای PubMed با کلیدواژه‌های «artificial intelligence» یا «machine learning» نشان می‌دهد تعداد مقالات AI در حوزه‌ی سلامت از ۱۰,۰۰۰ در سال ۲۰۲۲ به ۲۳,۳۰۶ در ۲۰۲۳ (رشد ۱۳۳ درصدی) و به ۲۸,۱۸۰ در ۲۰۲۴ رسیده است ^۶. در زیرمجموعه‌ی سلامت روان، یک مرور نظام‌مند تازه (Cruz-Gonzalez و همکاران، ۲۰۲۵، منتشرشده در Psychological Medicine) تمام مطالعات AI در سلامت روان را تا فوریه ۲۰۲۴ از پنج پایگاه‌داده (PubMed، Scopus، PsycINFO، CINAHL، CCRT) بازیابی و ۸۵ مطالعه‌ی واجد شرایط را تحلیل کرد — و این تنها مطالعاتی بودند که معیارهای ورود سخت‌گیرانه را رد کرده بودند، نه کل انتشارات ^۷.

یک مرور نظام‌مند دیگر (منتشرشده در World Psychiatry، ۲۰۲۵) که تمرکزش بر چت‌بات‌های سلامت روان بود، ۱۶۰ مطالعه را بین ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۴ شناسایی کرد و نشان داد معماری‌های مبتنی بر مدل‌های زبانی بزرگ (LLM) از ۱۶٪ مطالعات در ۲۰۲۲ به ۴۵٪ در ۲۰۲۴ جهش کرده‌اند — یعنی نه فقط حجم، بلکه جهت پژوهش هم به‌سرعت در حال تغییر است ^۸.

این رشد صرفاً کمّی نیست. ژورنال‌های اختصاصی (مثل JMIR AI، Nature Digital Medicine)، گایدلاین‌های حرفه‌ای در حال شکل‌گیری (از جمله بیانیه‌ی ۲۰۲۵ انجمن روان‌شناسی آمریکا درباره‌ی ریسک چت‌بات‌ها)، و مرورهای نظام‌مند متعدد همه نشان می‌دهند که این حوزه از «آزمایش‌های پراکنده» به یک رشته‌ی پژوهشی مستقل تبدیل شده است.

این اعداد چه معنایی برای متخصص فارسی‌زبان دارند؟

سه نتیجه‌گیری عملی برای کسی که در ایران یا هر جای فارسی‌زبان در حوزه‌ی روان‌شناسی بالینی، مشاوره، یا علوم تربیتی کار می‌کند:

اول، مراجعان شما احتمالاً پیش از رسیدن به اتاق درمان، با نوعی AI مواجه شده‌اند. حتی اگر ابزارهای اختصاصی مثل Wysa در ایران رایج نباشند، ChatGPT و ابزارهای مشابه به‌سادگی در دسترس‌اند. عدم آگاهی درمانگر از این واقعیت، یک نقطه‌ی کور بالینی ایجاد می‌کند.

دوم، سواد AI در سلامت روان دیگر یک مهارت اختیاری نیست. همان‌طور که یک درمانگر در دهه‌ی ۲۰۱۰ نمی‌توانست از تأثیر شبکه‌های اجتماعی بر مراجعانش بی‌اطلاع باشد، در دهه‌ی ۲۰۲۰ نمی‌تواند از ابزارهای AI بی‌خبر بماند.

سوم، این به معنی «باید همه از AI استفاده کنند» نیست. به معنی این است که «باید بدانند چه اتفاقی در حال افتادن است» — تا بتوانند با مراجعانی که از این ابزارها استفاده می‌کنند، گفت‌وگوی آگاهانه داشته باشند و موضع بالینی مبتنی بر شواهد بگیرند.

منابع

1. Bipartisan Policy Center. Survey Shows Widespread Use of Apps and Chatbots for Mental Health Support. April 2026. لینک
2. Mehrotra A et al. AI Chatbot Use for Mental Health Advice Rises Sharply Among US Youth, With Key Disparities Identified. AJMC, 2025. لینک / همچنین: RAND Press Release, November 2025. لینک
3. National Alliance on Mental Illness (NAMI). AI and Mental Health — NAMI/Ipsos Poll. November 2025. لینک
4. Grand View Research. AI In Mental Health Market Size, Share & Trends Analysis Report, 2024-2030 (Updated 2025). لینک / همچنین: Grand View Research Press Release. لینک
5. Towards Healthcare (Precedence Research). AI in Mental Health Market Size Set to Grow USD 11.84 Billion by 2034. GlobeNewswire, April 2025. لینک
6. Matheny ME et al. Artificial Intelligence in Healthcare: 2024 Year in Review. medRxiv Preprint, February 2025. لینک / همچنین: 2023 Year in Review. لینک
7. Cruz-Gonzalez P et al. Artificial intelligence in mental health care: a systematic review of diagnosis, monitoring, and intervention applications. Psychological Medicine. 2025. DOI: 10.1017/S0033291724003295. لینک (PMC)
8. Charting the evolution of artificial intelligence mental health chatbots from rule-based systems to large language models: a systematic review. World Psychiatry / PMC, 2025. لینک (PMC)

این مقاله بخشی از مجموعه یادداشت‌های تخصصی روانای در تقاطع روان‌شناسی و هوش مصنوعی است و جایگزین مشاوره یا ارزیابی حرفه‌ای نیست.