خلاصهٔ جلسهٔ رواندرمانی برای تداوم مراقبت، سوپرویژن و برنامهریزی درمان مهم است، اما نوشتن آن زمان میبرد. پژوهشی که ۹ سپتامبر ۲۰۲۶ بهصورت آنلاین در مجلهٔ Psychotherapy Research منتشر شد، بررسی کرده است که آیا مدلهای زبانی بزرگ میتوانند خلاصههایی همسطح درمانگران بنویسند. نتیجه ساده نبود: خلاصههای هوش مصنوعی در مجموع قابل استفاده ارزیابی شدند، اما خلاصههای درمانگران کیفیت بالاتری داشتند.
پژوهشگران ۱٬۰۰۸ خلاصه در سطح قطعه را مقایسه کردند: ۵۰۴ خلاصه را درمانگران نوشته بودند و ۵۰۴ خلاصه با یک فرایند چندمرحلهایِ پرامپتنویسی توسط مدل زبانی تولید شده بود. این مجموعه از ۱۰۸ قطعهٔ پنجدقیقهای در ۳۶ جلسهٔ رواندرمانی به دست آمد. هر دو نوع خلاصه از قالبی ساختاریافته برای ثبت مؤلفههای اصلی درمان پیروی میکردند.
داورانی که نمیدانستند هر خلاصه را انسان نوشته یا مدل، سه جنبه را سنجیدند: سازگاری با واقعیت جلسه، حفظ معنای برجسته و ارزش بالینی. در ارزیابی کلی، خلاصههای درمانگران در ابعاد سنجیدهشده امتیاز بیشتری گرفتند. بااینحال، مدل زبانی در حفظ مضمونهای مرکزی بهتر بود و در ارزش بالینیِ بخشهای مربوط به رابطهٔ درمانی و کارکرد درونفردی، تفاوتی میان دو گروه دیده نشد. هر دو گروه خلاصه در مجموع ارزیابی مطلوبی گرفتند.
این یافته از کاربردی محدود اما مهم برای هوش مصنوعی در سلامت روان حمایت میکند: ساخت پیشنویس خلاصه، نه واگذاری قضاوت بالینی. یک خلاصه ممکن است موضوع اصلی جلسه را درست ثبت کند، اما ظرافتهایی را که برای فرمولبندی بالینی، سوپرویژن یا تصمیم جلسهٔ بعد مهماند از دست بدهد. پژوهشگران نیز الگوی «پیشنویس و بازبینی» را پیشنهاد کردهاند؛ یعنی مدل خلاصهٔ اولیه را بسازد و درمانگر آن را بررسی و تأیید کند.
محدودیت طراحی را باید جدی گرفت. واحد ارزیابی، قطعههای پنجدقیقهای بود، نه کل جلسه یا روند درمان. خلاصهها نیز در قالبی ساختاریافته تولید شدند. بنابراین این مطالعه نشان نمیدهد که استفاده از LLM در پروندهنویسی واقعی، زمان درمانگر را کم میکند، خطای مستندسازی را کاهش میدهد یا پیامد درمان را بهتر میکند. همچنین از این مقایسه نمیتوان دربارهٔ ایمنی ذخیرهسازی متن جلسات، رضایت آگاهانه یا محرمانگی دادهها نتیجه گرفت.
پیام کاربردی روشن است: «قابل استفاده بودن» با «همارز بودن با قضاوت درمانگر» یکی نیست. مدل میتواند بخشی از بار مستندسازی را بر عهده بگیرد، اما نتیجهٔ این پژوهش هنوز پشتوانهای برای حذف بازبینی انسانی فراهم نمیکند.
منبع: Keren L, Klein A, Bar-Shachar Y, Liakata M, Atzil-Slonim D. A comparative evaluation of LLM-generated and clinician-written psychotherapy session summaries. Psychotherapy Research. انتشار آنلاین: ۹ سپتامبر ۲۰۲۶. رکورد PubMed.
