یک آزمایش پایلوت تازه در JMIR Mental Health بررسی کرده است که آیا مدل زبانی بزرگ میتواند پیشنویس پاسخ درمانگر را در درمان شناختیرفتاری اینترنتی یا iCBT تولید کند. در ارزیابی کور، پاسخهای مدل از نظر میانگین کیفیت کلی، مفیدبودن، همدلی، حرفهایبودن و پایبندی به پروتکل نزدیک به پاسخهای نوشتهشده توسط درمانگر انسانی امتیاز گرفتند؛ اما این نتیجه هنوز شاهدی بر اثربخشی درمانی نیست.
پیوند AI و سلامت روان در این پژوهش کاملاً مستقیم است: مدل زبانی با دستورالعملی مبتنی بر محتوای درمانی، برای پیامهای بیمار پاسخ نوشت و متخصصان بالینی کیفیت آن را در بستر CBT اینترنتی ارزیابی کردند. هدف، جایگزینکردن درمانگر نبود؛ کاربرد پیشنهادی، کمک به درمانگر برای تهیهٔ پیشنویس و کاهش زمان پاسخگویی بود.
پژوهشگران پنج پیام ساختگی بیمار دربارهٔ اختلال علائم جسمانی کارکردی آماده کردند. برای هر پیام یک پاسخ انسانی و یک پاسخ تولیدشده با LLM وجود داشت. از ۶۱ ارزیاب، دادههای ۵۴ نفر وارد تحلیل شد. میانگین کیفیت کلی در مقیاس پنجدرجهای برای مدل ۴٫۰۰ و برای انسان ۳٫۹۶ بود. امتیاز همدلی مدل ۴٫۳۱ در برابر ۴٫۰۸، حرفهایبودن ۴٫۲۵ در برابر ۴٫۱۱ و پایبندی به پروتکل برای هر دو ۴٫۱۳ گزارش شد. نویسندگان تفاوتها را کوچک و تحلیلها را اکتشافی توصیف کردند.
بازخورد کیفی تصویر پیچیدهتری نشان داد. پاسخهای مدل معمولاً صیقلی و همدلانه به نظر میرسیدند، اما گاهی بیشازحد همدلانه، عمومی و ناکافی برای بهچالشکشیدن اجتناب بیمار بودند. پاسخهای انسانی در مقابل شخصیتر، ملموستر و هدایتکنندهتر ارزیابی شدند، هرچند گاه ساختار یا نثر ناهماهنگتری داشتند. ارزیابان منبع پاسخ انسانی را در حدود ۷۹ درصد و منبع پاسخ مدل را در حدود ۶۳ درصد موارد درست تشخیص دادند.
محدودیتها برای تفسیر خبر مهماند: بیماران و پیامها واقعی نبودند، فقط پنج سناریو بررسی شد، پیامد بالینی یا تجربهٔ بیمار سنجیده نشد و مطالعه برای آزمون رسمی برتری یا همارزی آماری توان کافی نداشت. همچنین پاسخهای مدل بدون گفتوگوی طولی و بدون سنجش ایمنی در موقعیتهای پرخطر ارزیابی شدند.
بنابراین یافتهٔ اصلی این نیست که AI «بهاندازهٔ درمانگر درمان میکند». نتیجه فقط نشان میدهد در یک تکلیف محدودِ نگارشی، متخصصان کیفیت متنهای مدل و انسان را نزدیک ارزیابی کردند. گام بعدی باید کارآزمایی در جریان واقعی iCBT باشد تا روشن شود بازبینی انسانی، زمان کار، هزینه، ایمنی، اتحاد درمانی و پیامدهای بیمار واقعاً بهتر میشوند یا نه.
منبع: Lamm و همکاران، JMIR Mental Health، منتشرشده در ۲۶ اوت ۲۰۲۶؛ DOI: 10.2196/96835.
