| موضوع | نکتهی کلیدی |
|---|---|
| گفتوگوهای ChatGPT | حدود ۱٫۹٪ پیامها دربارهی روابط و تأمل شخصی است — معادل ~۳۴۲ میلیون گفتوگو در هفته. |
| نظرسنجی Sentio (۲۰۲۵) | ۴۸٫۷٪ از کاربرانِ درگیر با سلامت روان از مدلهایی مثل ChatGPT برای پشتیبانی استفاده کردهاند. |
| نکتهی کلیدی | مردم بدون تجویزِ هیچ متخصصی، خودشان سراغ AI رفتهاند. |
| پیام | تقاضا از پایین شکل گرفته است، نه از بالا. |
⏱ زمان مطالعه: ۶ تا ۷ دقیقه
پول را دنبال کردیم و دیدیم سرمایه به کجا میرود. اما یک بازیگر در این ماجرا هست که منتظر سرمایهگذار، رگولاتور، یا توصیهی متخصص نماند: خودِ مردم. آنها همین حالا، بدون اینکه هیچ روانشناسی چیزی تجویز کرده باشد، در حال استفاده از AI برای دردهای روانیشان هستند.
مردم دارند چه کار میکنند؟
اعداد صریحاند. طبق تحلیل OpenAI از بیش از یک میلیون گفتوگوی تصادفی، حدود ۱.۹ درصد از پیامهای ChatGPT به «روابط و تأمل شخصی» مربوط است — که با احتساب حدود ۱۸ میلیارد پیام هفتگی، معادل تقریباً ۳۴۲ میلیون گفتوگوی مرتبط با روابط یا درونکاوی در هر هفته است.
اما این فقط چتباتهای عمومی است. وقتی مشخصاً از افرادِ درگیر با سلامت روان بپرسیم، ارقام بالاتر میرود. یک نظرسنجی برنامهی Sentio (فوریهی ۲۰۲۵) روی ۴۹۹ بزرگسال آمریکایی که هم از مدلهای زبانی استفاده میکردند و هم مشکلات سلامت روان داشتند، نشان داد ۴۸.۷ درصد آنها از مدلهایی مثل ChatGPT برای پشتیبانی درمانی استفاده میکنند. پژوهشگران این مطالعه با لحنی تأملبرانگیز نوشتند که بزرگترین ارائهدهندهی خدمات سلامت روان در آمریکا امروز، شاید نه یک شبکهی بیمارستانی یا برنامهی دولتی، بلکه هوش مصنوعی باشد.
و یک نکتهی مهم دربارهی گسترهی سنی: این رفتار مختص نسل جدید نیست. مطالعهی JMIR Mental Health (۲۰۲۵) که ۲۷۰ کاربر بزرگسال ChatGPT را در ۲۹ کشور بررسی کرد، نشان داد استفاده از AI برای پشتیبانی هیجانی در بازهی وسیعی از سنین و اهداف — از روانآموزی تا همراهی و راهنمایی در روابط — رخ میدهد.
چرا بدون متخصص؟
سؤال کلیدی برای ما این است: چرا مردم اول سراغ AI میروند، نه سراغ درمانگر؟
پژوهشها بهطور مکرر سه دلیل را برجسته میکنند: دسترسی، هزینه، و — مهمتر از هر دو — نبودِ ترسِ قضاوت.
بُعد دسترسی و هزینه روشن است. AI بیستوچهارساعته در دسترس است، نیازی به قرار ملاقات ندارد، لیست انتظار ندارد، و اغلب رایگان یا بسیار ارزانتر از یک جلسهی درمانی است.
اما بُعد سومی که پژوهشها آن را قویتر از دو مورد اول مییابند، ترس از قضاوت است. یک نظرسنجی روی ۴۰۰ بزرگسال آمریکایی که از چتباتهای سلامت روان استفاده کرده بودند نشان داد ۳۵ درصد آنها «ترس از قضاوت یا انگ اجتماعی» را دلیل اصلی انتخاب AI بهجای متخصص انسانی ذکر کردند — رتبهای بالاتر از هزینه (۳۲ درصد) و زمان انتظار (۲۲.۵ درصد). به بیان دیگر، حتی وقتی درمان در دسترس است، ناراحتیِ موردِ قضاوت قرار گرفتن، کافی است تا فرد را بهسمت گفتوگو با ماشین سوق دهد.
مرورهای نظاممند این یافته را تأیید میکنند: گمنامی و حریم خصوصیای که AI فراهم میکند، آن را به فضایی «کمانگتر» برای بازگوییِ صادقانه تبدیل میکند — بهویژه در موضوعاتی که با شرم اجتماعی همراهاند.
این برای ما چه معنایی دارد؟
سه نتیجهگیری صادقانه برای متخصص فارسیزبان:
اول، احتمالاً مراجع شما پیش از جلسه با AI صحبت کرده است. وقتی نزدیک به نیمی از افرادِ درگیر با سلامت روان از این ابزارها استفاده میکنند، آمار بهسادگی میگوید که این موضوع به اتاق درمان شما هم رسیده — چه بدانید چه نه. پرسیدن «آیا با AI هم دربارهی این موضوع صحبت کردهای؟» میتواند به بخشی از ارزیابی بالینی تبدیل شود.
دوم، این پدیده یک آینه است، نه فقط یک رقیب. اگر مردم بهخاطر ترس از قضاوت به AI پناه میبرند، این یک بازخورد مهم دربارهی تجربهی آنها از سیستم انسانی سلامت روان است. بخشی از جذابیت AI، نقصی را در دسترسپذیری و فضای بدونانگِ خدمات انسانی نشان میدهد که ارزش تأمل دارد.
سوم، صداقت دربارهی محدودیتها لازم است. همان گمنامی و «قضاوتنکردن» که مردم را جذب میکند، روی دیگری هم دارد. پژوهش استنفورد (۲۰۲۵) نشان داد چتباتهای عمومی میتوانند در موقعیتهای پرخطر — مثل نشانههای افکار خودکشی — پاسخهای نامناسب بدهند، چون «زیرمتن» را مثل یک درمانگر انسانی تشخیص نمیدهند. یعنی همان ابزاری که برای گفتوگوی روزمره جذاب است، در لحظات بحرانی میتواند خطرناک باشد. این دقیقاً جایی است که نقش متخصص انسانی، جایگزینناپذیر باقی میماند.
پرسش پایانی: آیا تا حالا مراجعی داشتهاید که پیش از جلسه، با یک ابزار AI دربارهی مشکلش مشورت کرده باشد — و اگر بله، این موضوع را چطور وارد کار بالینی خود کردید؟
منابع
- American Psychological Association (APA Services). OpenAI publishes new study on how people are using ChatGPT (۱.۹٪ گفتوگوها = ۳۴۲ میلیون در هفته). September 2025. لینک
- Rousmaniere T, Zhang Y, Li X, Shah S. Large language models as mental health resources: Patterns of use in the United States. Practice Innovations (APA), 2025. DOI: 10.1037/pri0000292. خلاصه: Sentio University. لینک
- Luo X, Wang Z, Tilley JL, et al. Seeking Emotional and Mental Health Support From Generative AI: Mixed-Methods Study of ChatGPT User Experiences. JMIR Mental Health. 2025;12:e77951. DOI: 10.2196/77951. لینک
- Cognitive FX (Pollfish Survey, n=400). Survey Reveals More Than 1 in 3 People Use AI Chatbots for Mental Health Support Due to Fear of Judgement. 2026. لینک
- Understanding young adults’ attitudes towards using AI chatbots for psychotherapy: The role of self-stigma. Computers in Human Behavior: Artificial Humans. 2024. لینک
- Moore J, Haber N, et al. / Stanford HAI. Exploring the Dangers of AI in Mental Health Care (پاسخهای نامناسب در موقعیتهای پرخطر). 2025. لینک
این مقاله بخشی از مجموعه یادداشتهای تخصصی روانای در تقاطع روانشناسی و هوش مصنوعی است. اگر خودتان با احساسات دشوار یا افکار آسیبرسان دستوپنجه نرم میکنید، لطفاً با یک متخصص یا فرد مورد اعتماد صحبت کنید. این محتوا جایگزین مشاوره یا ارزیابی حرفهای نیست.
